Góralu, czy ci nie żal – więzienna inspiracja Michała Bałuckiego

544px-MichalBaluckiGóralu, czy ci nie żal? / Odchodzić od stron ojczystych
Świerkowych lasów i hal,  / I tych potoków srebrzystych?
Góralu! Czy ci nie żal!
Góral na lasy spoziera / I łzy rękawem obciera
I rzekł: Ha, darmo kiej trzeba! / Dla chleba, Panie, dla chleba.
Góralu, wróć do hal!
W chacie zostali ojcowie, / Gdy od nich pójdziesz w dal,
Co z nimi stanie się – kto wie…? / Czyż ci tych starych nie żal?
A góral! jako dziecko w głos płacze: / Oj, może już ich nie zobaczę,

Ha, darmo, paniczu, kiej trzeba! Dla chleba, panie, dla chleba.”

W obrębie krakowskiego Okołu, na skraju tajemniczego stożka Prądnika, tam gdzie Bagno Żabiego Kruka powstał tekst tej słynnej piosenki o góralu. W 1797 roku austriacki najeźdźca skasował zakon karmelitów bosych w Krakowie, a na jego miejscu nakazał utworzyć „więzienie i cele sądownicze”. Siadywali tu nie tylko kryminaliści, ale również powstańcy i polscy działacze patriotyczni. W kilkudziesięcioosobowych celach więzienia św. Michała przeznaczonego dla 700 osadzonych zaborca umieszczał w latach 1846-1870 ponad 2000 więźniów. Jednym z nich był Michał Bałucki (1837-1901)- krakowianin, działacz niepodległościowy, znany i lubiany komediopisarz, kolega m. in. Józefa Szujskiego, Artura Grottgera, Jan Matejki i Władysława Żeleńskiego. Po udziale w powstaniu styczniowym, pod koniec 1863 roku trafił do krakowskiego więzienia, gdzie napisał wiersz pt. Dla chleba (1864), rozpowszechniony później jako słynna patriotyczna a zarazem biesiadna piosenka prawdopodobnie z muzyką krakowianina Władysława Żeleńskiego lub Michała Świerzyńskiego, pt. Góralu, czy ci nie żal. Melodię tej pieśni spotkać można również usłyszeć raz do roku – w Wielki Piątek w Portugalii, w Hiszpanii a nawet Brazylii.

Ponoć Bałucki, który stykał się z góralami podczas wycieczek w Tatry nosił się z zamiarem napisania tego wiersza już od 1859 roku. Jednak piękniej genezę pieśni przedstawia legenda opracowana przez znawcę krakowskich sekretów, adwokata J. S Harbuta. Jego zdaniem natchnienie spłynęło na Bałuckiego, kiedy spotkał się w celi krakowskiego więzienia (obecnie gmach Muzeum Archeologicznego) z góralem z Chochołowa. Był to: (…) góral tatrzański, którego straże ujęły pod Michałowicami na granicy rosyjskiej z grabkami i kosą, w guńce starganej i boso, a że pochodził z Chochołowa, mającego opinię patriotycznej i buntowniczej wsi, więc żandarmeria austriacka, widząc w nim powstańca i kosyniera, aresztowała go i osadziła w więzieniu śledczym.     

„Góralu, czy ci nie żal” w wykonaniu orawskiego zespołu FĽAJŠOVANČEK (18. Mezinárodní folklorní festival FRÝDEK – MÍSTEK 2012)

Góralu czy Ci nie żal („Dont you feel sorry?, highlander”) – Polish highlanders song Highlander is leaving the highlands for the work abroad).

Góralu czy Ci nie żal (Stéphane et son frère Christian Kubiak)

Inspiracje:

Adamiec Marek, Michał Bałucki, [w:] WIRTUALNA BIBLIOTEKA LITERATURY POLSKIEJ (VIRTUAL LIBRARY OF POLISH LITERATURE)

Dzieje najstarszego gmachu Muzeum Archeologicznego w Krakowie (folder), IPN, Muzeum Archeologiczne w Krakowie

Góralu, czy ci nie żal, w: Biblioteka Polskiej Piosenki

Rożek Michał, Zaszczuty przez współczesnych, w: Sekrety Krakowa, WAM, Kraków 2012

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s